इतरांची चेष्टा, टिंगल किंवा अपमान न करता मित्रांना प्रोत्साहन कसे द्यावे? मुलांमध्ये चांगल्या सवयी, सकारात्मक विचार, सहकार्य आणि इतरांचा आदर करण्याची भावना कशी विकसित करावी, जाणून घ्या.
मुलांनो, तुमच्या सवयीच तुमचे व्यक्तिमत्त्व घडवत असतात! चांगल्या सवयी माणसाला प्रेमळ, समंजस आणि संवेदनशील बनवतात; तर वाईट सवयी नकळत इतरांना दुखावू शकतात. म्हणूनच बोलताना आणि वागताना आपल्या शब्दांचा समोरच्या व्यक्तीवर काय परिणाम होईल, याचा नेहमी विचार करा.
तुमच्या वर्गातील मित्र असोत, शेजारची मुले असोत किंवा नातेवाईकांच्या घरातील तुमच्या वयाची मुले असोत—प्रत्येक जण वेगळा असतो. प्रत्येकाची बोलण्याची पद्धत, स्वभाव, आवडीनिवडी, क्षमता आणि व्यक्तिमत्त्व निरनिराळे असते. अभ्यासातही प्रत्येकाची कामगिरी सारखीच असेल असे नाही. म्हणून कोणाच्याही गुण-दोषांवरून त्याला कमी लेखणे किंवा त्याच्यावर नकारात्मक टिप्पणी करणे टाळा.
समजा, तुमच्या वर्गातील एखादा मित्र जरा जास्त वजनाचा आहे. त्याला ‘लठ्ठ’ म्हणून हाक मारणे योग्य आहे का? एखाद्याला परीक्षेत कमी गुण मिळाले म्हणून त्याची चेष्टा करणे योग्य आहे का? शेजारच्या मुलाच्या कपड्यांमध्ये उणीव काढणे, एखाद्याला एखादा खेळ नीट खेळता येत नाही म्हणून त्याची खिल्ली उडवणे किंवा नवीन गोष्ट शिकताना घाबरणाऱ्या मित्राला आणखी घाबरवणे—या गोष्टी मजेशीर वाटल्या तरी त्या मुळीच योग्य नाहीत.
कदाचित तुम्ही हे सर्व केवळ गंमत म्हणून करत असाल; पण तुमच्या एका वाक्याने समोरच्या मुलाच्या मनाला मोठी ठेच पोहोचू शकते. त्याला दुःख होऊ शकते, त्याचा आत्मविश्वास कमी होऊ शकतो आणि तो इतरांपासून दूर जाऊ शकतो.
एखाद्याला एखादी गोष्ट शिकण्यासाठी थोडा अधिक वेळ लागत असेल, तर त्याला टोमणे मारण्याऐवजी “तू नक्की शिकशील, प्रयत्न करत राहा!” असे प्रोत्साहन द्या. कोणी नवीन कपडे घातले, नवीन वस्तू वापरली किंवा एखादी वेगळी कृती करण्याचा प्रयत्न केला, तरी त्याची चेष्टा करण्याऐवजी त्याच्या प्रयत्नांचे कौतुक करा.
प्रत्येकाची वेगळी खासियत!
एखाद्याच्या दिसण्यावरून त्याचे मूल्यमापन करू नका. रंग-रूप, शरीरयष्टी आणि अनेक शारीरिक वैशिष्ट्ये आपल्याला जन्मतः मिळतात. त्यावर प्रत्येकाचे नियंत्रण असेलच असे नाही. काही वेळा एखाद्याच्या शरीरयष्टीमागे आरोग्याशी संबंधित कारणेही असू शकतात. त्यामुळे अशा गोष्टींवरून एखाद्याला बोलणे म्हणजे त्याच्या भावनांना दुखावणे होय.
इतकेच नव्हे, तर सतत इतरांच्या उणिवा शोधण्याची सवय तुमच्या विचारांवरही नकारात्मक परिणाम करू शकते. हळूहळू प्रत्येकामध्ये दोषच शोधण्याची सवय लागते. म्हणून बोलण्यापूर्वी विचार करा आणि समोरच्याच्या भावनांचाही विचार करा.
मुलांनो, तुम्ही हे नक्कीच पाहिले असेल—एखाद्या मित्राचे अक्षर खूप सुंदर असते, तर दुसऱ्याचे वाचन अप्रतिम असते. कोणी अभ्यासात हुशार असतो, तर कोणी खेळात चमकतो. एखाद्याला नृत्याची आवड असते, तर कोणी चित्रकलेत तरबेज असतो. कोणी छान गातो, तर कोणी उत्तम गोष्ट सांगतो.
मग एका व्यक्तीची दुसऱ्याशी तुलना कशी करता येईल?
प्रत्येकामध्ये काही ना काही खास गुण असतात. म्हणून कोणालाही कमी लेखू नका. “मी त्याच्यापेक्षा चांगला आहे” किंवा “तो माझ्यापेक्षा मागे आहे” असा विचार मनात आला की अहंकार वाढू शकतो आणि इतरांकडे तुच्छतेने पाहण्याची सवय लागू शकते.
त्याऐवजी तुमच्या मित्रांमधील चांगले गुण ओळखा आणि त्यांचे कौतुक करा. एखाद्या मित्रामध्ये काही कमतरता असेल, तर त्याची चेष्टा करण्याऐवजी त्याला मदत करा. टोमणे मारण्याऐवजी प्रोत्साहनाचे दोन शब्द बोला.
लक्षात ठेवा—कोणीही परिपूर्ण नसते!
आपल्या बोलण्यात प्रेम, आपुलकी आणि आदर असेल, तर आपले नाते अधिक घट्ट होते. सकारात्मक संवादामुळे समोरच्याला आनंद मिळतोच; पण आपले व्यक्तिमत्त्वही अधिक सुंदर घडते. म्हणून विचारपूर्वक बोलण्याची सवय आयुष्यभर तुमच्या उपयोगी पडेल.
रील्समधील चेष्टा आयुष्यात आणू नका!
मुलांनो, आजकाल मोबाईलवर अनेक प्रकारचे रील्स, व्हिडिओ आणि मनोरंजनाचे कार्यक्रम पाहायला मिळतात. काही व्हिडिओंमध्ये इतरांची चेष्टा करणे, अपमानास्पद संवाद बोलणे किंवा शिक्षक, आई-वडील आणि इतर व्यक्तींची खिल्ली उडवणे हेच विनोदाचे साधन केले जाते.
असा कंटेंट वारंवार पाहिल्याने नकळत त्याचा आपल्या बोलण्यावर आणि वागण्यावर परिणाम होऊ शकतो. काही मुले मग आपल्या शिक्षकांच्या दिसण्यावर, बोलण्यावर किंवा व्यक्तिमत्त्वावरही टिप्पणी करू लागतात.
पण विचार करा—जे शिक्षक आपल्याला शिकवतात, मार्गदर्शन करतात आणि चांगले भविष्य घडवण्यासाठी प्रयत्न करतात, त्यांची आपल्या शब्दांनी चेष्टा करणे योग्य आहे का? नक्कीच नाही!
मनोरंजन आणि वास्तव जीवन यांच्यातील फरक समजून घेणे गरजेचे आहे. एखाद्या व्हिडिओमध्ये चेष्टा करून लोक हसत असतील, म्हणून आपणही प्रत्यक्ष आयुष्यात तसेच वागावे असे नाही.
म्हणूनच मुलांनो, इतरांचा अपमान, टिंगल किंवा चेष्टा करणाऱ्या नकारात्मक कंटेंटपासून शक्य तितके दूर राहा. त्याऐवजी चांगले विचार, सकारात्मक संवाद, मैत्री, सहकार्य आणि इतरांचा आदर शिकवणारे साहित्य व कार्यक्रम पाहण्याची सवय लावा.
कारण दुसऱ्याला हसवणे ही चांगली गोष्ट आहे; पण दुसऱ्यावर हसणे ही चांगली सवय नाही!
चेष्टा करण्यापेक्षा कौतुक करा,
टोमणे मारण्यापेक्षा प्रोत्साहन द्या,
आणि इतरांना कमी लेखण्यापेक्षा त्यांना पुढे जाण्यास मदत करा.
हीच खऱ्या अर्थाने चांगल्या व्यक्तिमत्त्वाची ओळख आहे.