मुलांनो, तुम्ही कधी ना कधी प्राणी-संग्रहालयात गेलेले असालच. आपल्या शहरात किंवा जवळपासच्या शहरात असलेल्या प्राणी-संग्रहालयात आपण वेगवेगळ्या प्रकारचे प्राणी पाहू शकतो. काही असे प्राणी आपल्याला प्रत्यक्षात पाहायला मिळतात, ज्यांची चित्रे आपण फक्त पुस्तकांत, इंटरनेटवर किंवा टीव्हीवरच पाहिली असतील. प्राणी-संग्रहालयात हे प्राणी विशेष देखरेखीत ठेवले जातात. त्यांना जवळून पाहण्याचा, त्यांच्याबद्दल जाणून घेण्याचा एक वेगळाच रोमांच असतो.
जगभरात हजारो प्राणी-संग्रहालये आहेत. पण त्यापैकी काही प्राणी-संग्रहालये त्यांच्या वैशिष्ट्यांमुळे जगात अगदीच अनोखी ठरतात. चला तर मग, आज आपण अशाच काही वेगळ्या प्राणी-संग्रहालयांची सफर करूया.
लेहेलेदू वाइल्ड लाईफ जू, चीन
सामान्यतः प्राणी-संग्रहालय म्हटले की डोळ्यांसमोर पिंजऱ्यातील प्राणी उभे राहतात. पण चीनमधील लेहेलेदू वाइल्ड लाईफ जू मात्र अगदीच वेगळे आहे. येथे प्राणी पिंजऱ्यात नसून मुक्तपणे फिरतात, आणि त्यांना पाहायला गेलेले पर्यटक मात्र पिंजऱ्यासारख्या गाड्यांमध्ये बंदिस्त असतात! कल्पना करा, समोरच सिंह, वाघ, चीता फिरत आहेत आणि तुम्ही काचेच्या गाडीत बसून त्यांना अगदी जवळून पाहत आहात. काही वेळा हे हिंस्र प्राणी पर्यटक असलेल्या गाड्यांवरही चढतात. किती रोमांचकारी क्षण असतील ना हे! येथे आलेल्या पर्यटकांना प्राण्यांना खाऊ घालण्याची परवानगी असते. त्यामुळे निसर्गाशी जुळलेला हा अनुभव आयुष्यभर लक्षात राहणारा ठरतो.
सिंगापूर प्राणी-संग्रहालय, सिंगापूर
सिंगापूरचे प्राणी-संग्रहालय जगातील सर्वोत्कृष्ट प्राणी-संग्रहालयांपैकी एक मानले जाते. याचे ११ पर्यावरणीय विभाग आहेत आणि प्रत्येक विभागाशी सुसंगत असे अधिवास तयार केलेले आहेत. त्यामुळे प्राणी आपल्या नैसर्गिक वातावरणात असल्याप्रमाणे जगू शकतात. येथे मुलांसाठी विशेष कार्यक्रम असतात. उदा. किड्स रेंजर टूर, ज्यामध्ये मुले प्राणी-संग्रहालयाचे व्यवस्थापक असल्याप्रमाणे काम करतात. तसेच येथे होणारे एनिमल शो हे पर्यटकांसाठी अविस्मरणीय ठरतात. निसर्ग, प्राणी आणि शिक्षण यांचा सुंदर संगम येथे पाहायला मिळतो.
ग्रेटर व्हॅनकुव्हर जू, कॅनडा
ब्रिटिश कोलंबियामधील हे प्राणी-संग्रहालय सुरुवातीला व्हॅनकुव्हर गेम फार्म या नावाने सुरू झाले होते. त्यावेळी येथे मुख्यतः हरणासारखे लहान प्राणी ठेवले जात. नंतर प्राणीसंवर्धन सुरू झाल्यावर याचे नाव बदलून ग्रेटर व्हॅनकुव्हर जू करण्यात आले. आता येथे रेस्क्यू केलेले व बेवारस प्राणी ठेवले जातात. त्यांना पुनर्वसन आणि सुरक्षित वातावरण दिले जाते.
येथे १५० हून अधिक प्रजातींचे प्राणी आहेत. त्यात पांढरे सिंह, बिबटे, चीते, आफ्रिकेतील अॅडॅक्स हरण, अमेरिकन एल्क हरण, पांढरे पेलिकन, अमेरिकेचा राष्ट्रीय पक्षी बॉल्ड ईगल, बायसन, ओरेगॉन पेंटेड टर्टल यांचा समावेश आहे. पर्यटकांना येथे ओपन ट्रेन सफारीचा आनंद घेता येतो. तसेच ज्युरासिक पार्क चित्रपटासारखा डायनासोर वर्ल्ड हे विशेष आकर्षण आहे. येथे मोठे एनिमॅट्रॉनिक डायनासोर मॉडेल्स आहेत, जे हलतात आणि आवाज करतात. पर्यटक त्यांची माहिती फलकांवरून जाणून घेऊ शकतात.
हेन्री डोरली जू, अमेरिका
अमेरिकेच्या नेब्रास्का राज्यातील हे प्राणी-संग्रहालय संकटग्रस्त प्रजातींच्या संरक्षणासाठी ओळखले जाते. येथे तब्बल २०,००० प्राणी असून ते १,००० हून अधिक प्रजातींमध्ये विभागले गेले आहेत. येथे भव्य काचेचे गुमट बांधले आहेत. त्यात इनडोअर रेनफॉरेस्ट, दलदल आणि कृत्रिम वाळवंट तयार केले आहे. आफ्रिका, ऑस्ट्रेलिया आणि अमेरिकेच्या वाळवंटांप्रमाणेच येथे प्राण्यांचे अधिवास सजवले गेले आहेत.
येथील विशेष आकर्षण म्हणजे किंगडम ऑफ नाईट—जगातील सर्वात मोठे रात्रिचर प्राण्यांचे प्रदर्शन. कृत्रिमरीत्या येथे रात्रीचे वातावरण तयार केले जाते, ज्यामुळे रात्री सक्रिय असलेले प्राणी दिवसाही पाहता येतात. तसेच येथे उत्तर अमेरिकेतील सर्वात मोठे कॅट कॉम्प्लेक्स आहे. हिम बिबट्या, अमूर वाघ, लाल पांडा यांसारख्या दुर्मिळ प्रजाती येथे पाहता येतात.
याशिवाय येथे आफ्रिकेतील जिराफ, हत्ती, झेब्रा, सिंह तसेच हब्बर्ड गोरिल्ला व्हॅली पाहता येते. अंडरवॉटर टनेल-अक्वेरियम हेही आकर्षण असून येथे शार्क, समुद्री कासव, रे मासे व इतर उष्णकटिबंधीय समुद्री जीव पाहायला मिळतात. पर्यटकांना प्राण्यांसह त्यांच्या संपूर्ण परिसंस्थेचा अनुभव घेण्याची संधी येथे मिळते.
क्रोकोसॉरस कोव, ऑस्ट्रेलिया
रोमांच आवडणाऱ्यांसाठी ऑस्ट्रेलियातील डार्विन येथील क्रोकोसॉरस कोव हे प्राणी-संग्रहालय सर्वांत योग्य आहे. हे प्राणी-संग्रहालय विशेषतः मगरींसाठी तयार करण्यात आले आहे. त्याचबरोबर येथे साप, सरडे, कासवे यांसारख्या ऑस्ट्रेलियन सरपटणाऱ्या प्राण्यांचा जगातील सर्वांत मोठा संग्रह आहे.
येथे केज ऑफ डेथ नावाच्या काचेच्या पारदर्शक पिंजऱ्यात बसून पर्यटक १६ फूट खोल पाण्यातील प्रचंड मगरींना अगदी जवळून पाहू शकतात. दिवसातून दोन वेळा येथे मगरींना खाऊ घालण्याचे कार्यक्रम होतात. याशिवाय पर्यटकांना लहान मगरींना हातात धरून फोटो काढण्याची व त्यांच्यासोबत वेळ घालवण्याचीही संधी मिळते.
🌍 एकंदरीत, या सर्व प्राणी-संग्रहालयांमधून आपल्याला केवळ प्राण्यांचे दर्शनच मिळत नाही तर त्यांचा नैसर्गिक अधिवास, जीवनशैली, परिसंस्था आणि निसर्गातील त्यांचे महत्त्व समजण्याची संधी मिळते. म्हणूनच असे अनुभव केवळ मनोरंजनापुरते नसून ते ज्ञानवर्धक आणि अविस्मरणीय ठरतात.