गोष्ट/ कथा परिचय: समोर बिबट्या आला तर मोठमोठेही भीतीने थरथर कापतात; पण साहसी ज्ञानेश्वरीच्या घरात जेव्हा बिबट्या शिरला, तेव्हा ती घाबरली नाही. तिने अत्यंत धैर्य आणि समजूतदारपणे वागणूक दिली. रक्तपिपासू बिबट्या पकडला गेला. ज्ञानेश्वरीने हा कमाल कसा करून दाखवला?
ज्ञानेश्वरी – आठवीत शिकणारी एक साधीशी, निरागस मुलगी. अभ्यासात ती अत्यंत हुशार आणि कष्टाळू. घरची आर्थिक परिस्थिती साधी असली तरी ती नेहमी हसतमुख राहायची. दोन लहान बहिणी – मानसी आणि विद्या ह्यांची ती जणू दुसरी आईच होती. वडील शेतात दिवसभर श्रम करीत, आई त्यांना मदत करी. मोकळा वेळ मिळाला की ज्ञानेश्वरीसुद्धा शेतावर हातभार लावायला जात असे.
अंधार पडल्यानंतरही ती निडरपणे शेतातून एकटी घरी यायची. भीती कशाला म्हणतात, हे जणू तिला ठाऊकच नव्हतं. वडिलांनी तिला सायकल आणून दिली होती. त्या सायकलवर बसून ती तहसीलच्या बाजारात जाऊन घरासाठी लागणारे सामान आणायची. इतकंच नव्हे, तर शेजाऱ्यांच्याही किराणा-सामानाची पिशवी घेऊन यायची.
ज्ञानेश्वरी अभ्यासात मन लावून शिकत होतीच, पण तिच्या दोन्ही लहान बहिणींनाही ती शिकवायची. शेजारच्या मुलांना होमवर्क करण्यात मदत करायची. त्यामुळे गावात सगळ्यांचा तिच्यावर स्नेह आणि आदर होता.
🐾 बिबट्याचा प्रवेश
गावात बहुतांश घरं कच्ची-पक्की होती. ज्ञानेश्वरीच्या घरात दोन पक्क्या खोल्या होत्या; पुढचं मोकळं अंगण आणि छोटेखानी कुंपण.
एक संध्याकाळी ती आपली सखी मयुरीसोबत गप्पा मारत बसली होती. तिच्या बहिणी शेजारी गेल्या होत्या. इतक्यात गुरगुरण्याचा एक भयंकर आवाज तिने ऐकला.
कानी क्षणभर शंका आली, पण तिने सावध होत शांत राहण्याचा इशारा मयुरीला केला. बाहेर डोकावून पाहते तर काय – घराच्या दुसऱ्या खोलीत एक बिबट्या शिरलेला!
सामान्य मुलगी असती तर किंकाळ्या फोडून बाहेर पळाली असती. पण ज्ञानेश्वरीने धैर्य दाखवले. ती शांतपणे पुढे झाली आणि खोलीचे दार घट्ट बंद करून कडी-कोयंडे लावून टाकले. नंतर सुटकेचा दीर्घ श्वास घेतला आणि तात्काळ वनविभागाला फोन केला. तिला ठाऊक होतं – बिबट्या माणसाइतका शहाणा नसतो, म्हणून शांत राहणं आवश्यक आहे.
हेदेखील वाचा: रेड पांडा दिन 2025 : गोंडस रेड पांड्याबद्दल रोचक माहिती आणि संवर्धन प्रयत्न
🌾 गावकऱ्यांचा गोंधळ
ज्ञानेश्वरीने मयुरीला कुणालाही ही बातमी सांगू नकोस असं बजावलं होतं. पण भीतीपोटी मयुरीने आपल्या घरच्यांना सांगितलं आणि क्षणातच ही बातमी सगळ्या गावात पसरली. गावकरी लाठ्या-काठ्या घेऊन घराभोवती जमा झाले.
तेव्हा ज्ञानेश्वरी धाडसाने पुढे आली आणि ठाम आवाजात म्हणाली :
“सगळेजण शांत बसा! आवाज करू नका. मागच्या वेळी गावात बि-बट्या आला होता, तेव्हा सगळ्यांनी त्याला हुसकावून लावलं. तो जखमी झाला, शेतात लपला आणि वनविभागालाही पकडता आला नाही. त्या भीतीमुळे मुलं कित्येक दिवस शाळेत गेली नाहीत. यावेळी आपण चूक करायची नाही. मी आधीच फोन केला आहे, अधिकारी लवकरच पोहोचतील.”
🦁 बिबट्याचा पिंजरा आणि गावाचा दिलासा
थोड्याच वेळात वनविभागाचे कर्मचारी आले. त्यांनी लोखंडी पिंजरा आणला होता. दक्षतेने, सावध पावलं टाकत त्यांनी बिबट्याला हुसकावून त्या पिंजऱ्यात कैद केलं. आत शिरताच बिबट्या प्रचंड गर्जला, पण यावेळी गावकरी घाबरले नाहीत. कारण त्यांना ज्ञानेश्वरीवर विश्वास होता.
अधिकाऱ्यांनी तिच्या धैर्याची प्रशंसा करत म्हणाले –
“इतक्या लहान वयात इतकं धाडस दाखवणं ही अभूतपूर्व गोष्ट आहे. जर ज्ञानेश्वरी घाबरून बाहेर पळाली असती, तर तिचा जीव धोक्यात आला असता. गावकऱ्यांनाही संकट आलं असतं. पण तिने धीर, समजूतदारपणा आणि साहस दाखवून एक उदाहरण निर्माण केलं आहे.”
गावभर टाळ्यांचा कडकडाट झाला. सर्वांनी ज्ञानेश्वरीला शाबासकी दिली. तिचे आई-वडील आनंदाने नतमस्तक झाले.
🏅 गौरव आणि प्रेरणा
काही दिवसांनी तहसीलमध्ये झालेल्या कार्यक्रमात प्रशासनाने ज्ञानेश्वरीला मेडल देऊन सन्मानित केलं. तिच्या डोळ्यांत आनंदाश्रू चमकत होते. आई-वडील आणि गावकरी अभिमानाने उजळून निघाले.
ज्ञानेश्वरीचं धैर्य केवळ एका बि-बट्याला कैद करण्यापुरतं मर्यादित राहिलं नाही, तर तिच्या गावासाठी, तिच्या वयाच्या प्रत्येक मुलामुलीसाठी ती प्रेरणेचा दीपस्तंभ ठरली.
🌟 ज्ञानेश्वरीची कथा ही केवळ एका मुलीच्या धाडसाची गोष्ट नाही, तर संकटसमयी स्थिरचित्त राहून योग्य निर्णय घेण्याची जिद्द काय असते, याचं जिवंत उदाहरण आहे. 🌟
-मच्छिंद्र ऐनापुरे, जत जि.सांगली