🌹 पूजा-अर्चना, सजावट, अत्तरनिर्मिती ते भावनांच्या अभिव्यक्तीपर्यंत गुलाबाच्या फुलांचा उपयोग फार मोठा आहे. ‘विश्व गुलाब दिवस’ (२२ सप्टेंबर) या निमित्ताने आम्ही तुम्हाला गुलाबाच्या फुलांशी निगडित काही रंजक गोष्टी सांगत आहोत.🌹
फुलांच्या जगात प्रत्येक फुलाची आपली स्वतंत्र ओळख, खास महत्त्व आणि वैशिष्ट्य असते. तरीसुद्धा गुलाब या फुलाचं वेगळेपण काही औरच आहे. दिसायला देखणे आणि सुगंधाने मनाला भुरळ घालणारे हे फूल जगातील सर्वांत लोकप्रिय फुलांपैकी एक मानले जाते. कुठलाही खास प्रसंग असो, आनंदाचा क्षण असो किंवा भावना व्यक्त करण्याची वेळ असो – गुलाबाचं फूल हीच सर्वात प्रभावी भेट ठरते. महागड्या भेटवस्तूंपेक्षा गुलाबाच्या एका फुलाचं मोल अनेकपटीने जास्त असतं.
🌸 कोट्यवधी वर्षांपासून सुगंध दरवळणारे गुलाब
गुलाब ही निसर्गाची प्राचीन देणगी आहे. पुरातत्वशास्त्रज्ञांच्या संशोधनात ३.५ कोटी वर्षांपूर्वीचे गुलाबाचे जीवाश्म आढळले आहेत. इतकंच नव्हे तर जगातील सर्वांत जुने जिवंत गुलाब आजही अस्तित्वात आहे. जर्मनीतील हिल्डशाइम कॅथेड्रलच्या भिंतीवर उमललेला हा गुलाब तब्बल १००० वर्षांपासून फुलत आहे. त्याला हिल्डशाइमचा गुलाब किंवा हजार वर्षांचा गुलाब म्हणून ओळखलं जातं. ही बाब गुलाबाच्या अमर्याद सहनशक्तीची आणि निसर्गातील त्याच्या अनोख्या स्थानाची साक्ष देते.
🌸 हजारो जातींचा रंगीबेरंगी खजिना
गुलाब म्हटलं की डोळ्यासमोर लाल, गुलाबी किंवा पिवळ्या पाकळ्यांचे फूल उभं राहतं. पण प्रत्यक्षात जगभरात गुलाबाच्या १५० पेक्षा अधिक नैसर्गिक प्रजाती आणि तब्बल ३०,००० हून अधिक संकरित (हायब्रिड) जाती आहेत. संशोधक आजही नवीन जाती विकसित करत आहेत. या वैविध्यपूर्ण गुलाबांना सोप्या पद्धतीने समजण्यासाठी त्यांचे अनेक गट पाडले गेले आहेत – हायब्रिड टी रोज, ओल्ड इंग्लिश रोज, क्लाइंबिंग रोज, फ्लोरिबुंडा रोज इत्यादी. त्यापैकी हायब्रिड टी रोज ही जात लांब खोड, मोठी फुले आणि आकर्षक पाकळ्यांमुळे विशेष लोकप्रिय आहे. ह्या जातीचे गुलाब अनेक रंगांत उपलब्ध आहेत आणि सजावटीसाठी तसेच गुलदस्त्यांसाठी त्यांची मोठी मागणी असते.
🌸 खाद्यपदार्थांमध्ये गुलाबाचा स्वाद
गुलाबाची फुले केवळ नजरेला भुरळ घालत नाहीत, तर जीभेलाही चव देतात. ताज्या पाकळ्या सलाडवर पेरल्यास त्याला एक अनोखा स्वाद मिळतो. काही मिठाया, जॅम आणि पेयपदार्थ तयार करण्यासाठी गुलाबाचा उपयोग केला जातो. सुक्या पाकळ्यांपासून तयार होणारी गुलाब चहा ही आरोग्यदायी पेय म्हणून प्रसिद्ध आहे. भारतीय संस्कृतीत गुलाबाचे विशेष स्थान गुलकंदामुळे अधिक दृढ झाले आहे. पान, शरबत किंवा थंडाईमध्ये गुलकंदाची गोडी अनेकांच्या जिभेवर चिरकाल टिकून राहते.
🌸 सर्वांत महागडा गुलाब
गुलाबाच्या नव्या जाती निर्माण करणे ही अत्यंत जिकिरीची आणि खर्चिक प्रक्रिया आहे. ब्रिटनचे प्रख्यात उद्यानतज्ज्ञ डेव्हिड ऑस्टिन यांनी विकसित केलेला ‘ज्युलियट गुलाब’ हे याचं उत्तम उदाहरण आहे. या गुलाबाला पूर्णत्वास यायला तब्बल १५ वर्षांचा कालावधी आणि जवळपास २३ कोटी रुपयांचा खर्च आला. त्यामुळे तो जगातील सर्वांत महागडा गुलाब ठरला. वर्ष २००६ मध्ये एका फ्लॉवर शोमध्ये या गुलाबाच्या एका फुलाची किंमत तब्बल ९० कोटी रुपये लावण्यात आली होती. आज त्याची अंदाजे किंमत १३० कोटी रुपयांपर्यंत पोहोचली आहे.
🌸 अत्तरनिर्मितीतील गुलाबाचं योगदान
गुलाबाचा सुगंध शतकानुशतकं अत्तरनिर्मितीचं हृदय मानला गेला आहे. गुलाबाच्या तेलाला जागतिक इत्र उद्योगात अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. पण या तेलासाठी प्रचंड प्रमाणात फुलांची आवश्यकता असते. हे ऐकून विस्मय वाटेल की फक्त एक ग्रॅम गुलाबाचं तेल तयार करण्यासाठी जवळपास दोन हजार गुलाबफुले लागतात. त्यामुळे गुलाबाचं तेल सोन्याहून महाग असतं.
🌸 गुलाबाचे जागतिक महत्त्व
गुलाबाचं सौंदर्य केवळ प्रेम आणि भावना व्यक्त करण्यापुरतंच मर्यादित नाही, तर ते राष्ट्रांच्या ओळखीचं प्रतीकही ठरलं आहे. १९८६ साली अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष रोनाल्ड रीगन यांनी गुलाबाला अमेरिकेचं राष्ट्रीय फूल घोषित केलं. इतकंच नव्हे तर जॉर्जिया, आयोवा, न्यूयॉर्क, नॉर्थ डकोटा आणि वॉशिंग्टन डी.सी. या राज्यांनीसुद्धा गुलाबाला आपलं राज्यपुष्प मानलं आहे.
🌸 गुलाबाचे रंग आणि त्यांची भाषा
गुलाब हा फक्त एक फूल नाही, तर तो भावनांची भाषा आहे. वेगवेगळ्या रंगांच्या गुलाबांमधून विविध संदेश दिले जातात –
* लाल गुलाब – शाश्वत प्रेम आणि रोमान्सचं प्रतीक
* गुलाबी गुलाब – शालीनता, आदर आणि सौंदर्याचं प्रतीक
* पिवळा गुलाब – मैत्री, आनंद आणि सकारात्मकतेचं प्रतीक
* नारिंगी गुलाब – उत्कटता, उत्साह आणि ऊर्जा यांचं प्रतीक
* पांढरा गुलाब – सहानुभूती, पवित्रता, अध्यात्म आणि निष्पापतेचं प्रतीक
🌸 गुलाब हे निसर्गाचं अप्रतिम वरदान आहे. त्याचा सुगंध मन प्रसन्न करतो, त्याचं सौंदर्य डोळ्यांना सुखावून टाकतं आणि त्याचे प्रतीकात्मक अर्थ मनातील भावनांना अधिक प्रभावीपणे व्यक्त करतात. शतकानुशतकं साहित्य, कला, धर्म आणि संस्कृतीत गुलाबाचं स्थान अढळ राहिलं आहे. त्यामुळेच आजही गुलाब हे प्रेम, सौंदर्य, सौजन्य आणि शाश्वततेचं जिवंत प्रतीक ठरलं आहे. 🌹